A peli do día

Sábado, 22 de Abril de 2006

"Gallego" e as televisións

Esta semana ven de formarse unha polémica, non sei se con moito sentido, sobre a definición da palabra "gallego" no diccionario da Real Academia Española. Unha iniciativa do BNG propón que se supriman do diccionario certas acepcións que consideran pexorativas.

Antes de nada buscamos no dicionario da R.A.E o significado de "Gallego", e esto foi o que nos atopamos:
(Del lat. Gallaecus).
1. adj. Natural de Galicia. U. t. c. s.
2. adj. Perteneciente o relativo a esta comunidad autónoma de España.
3. adj. En Castilla, se dice del viento cauro o noroeste, que viene de la parte de Galicia. U. t. c. s.
4. adj. Ant., Arg., Col. y Ur. Dicho de una persona: Nacida en España o de ascendencia española. U. t. c. s.
5. adj. C. Rica. tonto (ǁ falto de entendimiento o razón).
6. adj. El Salv. tartamudo.
7. m. Lengua de los gallegos.
8. m. C. Rica y Nic. Especie de lagartija crestada que vive en las orillas de los ríos y nada con mucha rapidez.
9. m. C. Rica. libélula.
10. m. Cuba y P. Rico. Ave palmípeda de plumaje ceniciento, rabadilla, vientre y cola blancos, patas, pico y párpados rojizos.
11. m. Cuba. En un ingenio, dispositivo que aplana y nivela la caña antes de ser molida.

En concreto as acepcións que "molestan" son as de "tonto" que polo visto se dá en Costa Rica e a de "tartamudo" que provén de El Salvador.
Desde estes países defendense e hoxe atopamos no xornal La Voz de Galicia o seguinte artigo:

En El Salvador y Costa Rica el canal internacional de Televisión Española mantiene buenas cuotas de audiencia. Y hacia la cadena apuntan dos testimonios cruzados, de dos países diferentes, para explicar el trato peyorativo al gallego. «Me hace gracia que se hable de lo que sucede aquí cuando son los propios españoles los que se ríen de sus habitantes según su procedencia», dice Aníbal Cantillo desde San José de Costa Rica. «El único sitio donde veo que se trata a los gallegos como tontos es en los programas de entretenimiento de TVE internacional», señala.

Los chistes

En idénticos términos se expresa Margarita Montúfar desde El Salvador: «Los humoristas que aparecen en TVE suelen hacer chistes en los que se hacen determinadas apreciaciones de los gallegos o de su acento», asegura, mientras aporta un dato revelador: «Aquí antes no existían los chistes de gallegos. Pero hace unos cinco años empezó una moda terrible que salía de Internet. A partir de ahí, se reemplazó a la población indígena por los gallegos como objetivo despectivo de los chistes». Y apunta que el adjetivo indio en El Salvador es sinónimo de ignorante y tonto . No es el caso de gallego .
_____________________________________________________________

Esto fai que nos plantexemos varias cuestións, a primeira é a máis importante é ¿importa realmente esto?.
No referente á aparición de determinadas acepcións no diccionario español, o primeiro que se me ocorre é que un diccionario non ten que estar pendente de condicionamentos morais e que o que debe facer é constatar a realidade lingüistica do idioma. Logo se esas acepcións existen, algo que debido á falla de uso (sengundo din nos países nomeados), podería ser considerado un cultismo, deben ser recollidas no diccionario. Por outra banda, se un diccionario recolle acepcións do seu idioma con certos tintes xenófogos non é problema do suxeito do insulto senón de quen ou quenes empreguen esa acepción. Por tanto, e baixo o noso punto de vista, parécenos absurdo esta inxerencia nunha normativa lingüistica allea que ten os seus propios responsables e a capacidade de decidir se eses térmos que se poden considerar despectivos teñen cabida ou non no seu idioma. Así quen debería tomar a iniciativa de quitar ou manter as acepcións son os lingüistas españois sen ningún tipo de suxerencia ou presión desde a política galega. En senso contario tamén se podería dicir que o termo "español" tamén ten connotacións despectivas en certos lugares (non sei se recollidas nalgún diccionario) e sería realmente estúpido por parte do goberno español dedicarse a querer subsanar esas connotacións con suxerencias que probablemente o único que provocarían sería un fortalezamento desa acepción despectiva. Do mesmo xeito, o feito de recordar que existen estas acepcións no idioma español o único que fai é revitalizalas e que poidan volver ó seu uso cando o máis normal é que a propia evolución lingüistica as deixe obsoletas.

E a televisión.

Recordan en Costa Rica e en El Salvador que a canle internacional de TVE "contribúe" a esta visión pexorativa do termo "gallego". Esto é unha realidade que ten pouca discusión. Non exclusivamente a visión despectiva dos galegos, senón que é unha exportadora de tópicos bastante potente. Sen embargo e pese a esto, como galego non considero que teñamos motivo para ofendernos, entre outras cousas pola libertade de expresión e polo dereito á risa que todos debemos exercer. En todo caso, e xa que normalemente estamos a falar de humoristas, é o propio humor o que califica á persoa que o aplica e non o obxeto subsceptible da gracia. Logo hai humoristas mellores ou peores e hai canles que se califican acollendo determinados contidos e o feito de molestarse por esto fai que en certo modo teñan xustificación certos contidos xa que consguiron a risa de uns a cambio da molestia de outros (a esto chámaselle sarcasmo efectivo).
Podemos recordar miles de exemplos nos que os galegos fomos "maltratados" en tv. Desde a gran intelixencia de Valeria Mazza contando chistes de galegos a personaxes con grande profundidade psicolóxica como unha "criada" que saía en "Los Serrano". Por non esquecer que "Xan das bolas" foi creación galega. E esto é suficiente para tanto malestar? Só falta queimar un par de embaixadas é volvemos ó dos dibuxos de Mahoma, aínda que daquela parecía que existía unha opinión unánime á hora de defender a libertade de expresión dos xornais que os publicaron.
En resumo e esperando algunha opinión ó respecto. Esta polémica parécenos unha estupidez. Consideramos que o único que fai é resucitar vellas pantasmas e revitalizar a propia visión negativa que se poida ter de nós mesmos. E no referente ás televisións, non hai que esquecer que todo o mundo está lexitimado á risa e que de igual modo que hai xente que fai chistes a conta dos galegos, tamén nós estamos lexitimados a facer chistes de outra xente, como os célebres de van un francés, un inglés e un español, ou se cabe, algo máis sofisticado.

Por: Fagot | A Debate | Comentarios (10) | Referencias (0)